نوروفیدبک چیست

درمان اختلال یادگیری مرکز مشاوره نوروفیدبک و روانشناسی کرانه خرد ۸۸۵۲۲۴۱۰
درمان اختلال یادگیری
۹۸/۰۳/۲۳
جلسه رایگان آشنایی با درمان های نوین
۹۸/۰۵/۰۱

نوروفیدبک چیست

نوروفیدبک درمان بدون دارو مرکز مشاوره و روانشناسی کرانه خرد

نوروفیدبک درمان بدون دارو مرکز مشاوره و روانشناسی کرانه خرد

نوروفیدبک چیست ؟

نوروفیدبک چیست ؟

نوروفیدبک (Neurofeedback) یا بازخورد عصبی، به معنی آموزش دادن مغز توسط خود فرد است. در حقیقت مغز با فیدبک (بازخورد هایی) که از بدن و محیط اطراف خود می گیرد به کنترل و تنظیم کارکردهای مختلف جسمی و روانی و تعامل با محیط می پردازد. دستگاه نوروفیدبک نیز با اطلاعاتی که از امواج مغزی ارائه می دهد، به ما کمک می کند تا فعالیت ها و کارکرد مغز خود را به شکلی مطلوب تنظیم نماییم. در این روش با انعکاس فعالیت­های جاری و حاکم بر مغز در حال فعالیت، به فرد نشان می ­دهیم که “ الآن و در این لحظه، در چه وضعیتی بسر می­ برد ” و می­ آموزد که برای انجام یک تکلیف خاص، به چه آرایشی از امواج مغزی و در چه زمانی خاص، نیاز دارد. بنابراین بازخوردی که مغز از خود دریافت می­ کند بر اساس امواج مغزی است.

محققان به این نتیجه رسیده اند که کارکرد مناسب یا نامناسب مغز ما سبب طبیعی بودن یا غیر طبیعی بودن امواج مغزی تولید شده می شود. برخی عقیده دارند اختلالات مختلف روانی در حقیقت حاصل کارکرد نامناسب بخش های مختلف مغز و در نتیجه تولید الگوی نادرست امواج مغزی است. لذا مغز انسان نیز مانند هر سیستم پیچیده دیگری نیاز به تنظیم و رفع نواقص خود دارد. نکته مهم و جالب توجه این است که مغز این توانایی را دارد که خود را تنظیم و کارکردش را بهینه کند، فقط کافی است که از وضعیت خود آگاهی پیدا کند.

اصولا در مغز انسان ۴ نوع طول موج وجود دارد که با تغییرات در این طول موج ها توسط نوروفیدبک می توان به افراد در خصوص کنترل و تقویت هرکدام از آن ها کمک کرد، این امواج تولید شده در مغز انسان عبارتند از:

نقشه مغزی درمان با نوروفیدبک در مرکز مشاوره و روانشناسی کرانه خرد

نقشه مغزی نشان دهنده روند درمان  قبل و بعد از نوروفیدبک

  • تتا (Theta) ، امواج تتا که با خواب آلودگی رابطه دارند و در هر ثانیه ۴ تا ۸ بار تولید می شوند.
  • دلتا (Delta) ، امواج دلتا که در هر ثانیه ۱ تا ۴ بار تولید می شود و با خواب عمیق رابطه دارند.
  • آلفا (Alpha) ، امواج آلفا که فرکانس آنها ۸ تا ۱۲ بار در ثانیه است و در حالت آرامش روانی و جسمی و با چشمان بسته پدید می آیند.
  • بتا (Beta) ، امواج بتا  که دارای فرکانس ۱۲ تا ۲۵ بار در ثانیه هستند و با بیداری، فکر کردن و برنامه ریزی رابطه دارند.

افرایش یا کاهش بیش از اندازه قدرت این امواج (دامنه) یا گسترش و تسلط نا متعارف هر یک از آنها در بخش های متفاوت مغز با حالت های نابهنجار عاطفی و شناختی انسان ارتباطی بسیار نزدیک دارد. به عنوان مثال تحقیقات بسیار نشان داده است، در نیم کره راست مغز افرادی که دچار افسردگی  هستند، امواج بتا بیش از اندازه فعالیت دارند و در نیم کره چپ آنها نیز امواج آلفا فعالیت بیش از حد دارد، بنابراین برای مقابله با افسردگی در این فرد می توان با استفاده از روش نوروفیدبک امواج بتا در نیم کره راست را کاهش داد یا امواج آلفای نیم کره چپ را سرکوب نمود.

 

نوروفیدبک چگونه کار می کند؟

برای انجام نوروفیدبک، ابتدا شرح حالی از مراجع گرفته می شود و همین طور از مراجع درخواست می شود تا نسبت به تهیه نقشه مغزی (QEEG) که نشان دهنده میزان دامنه (بالا بودن و یا پایین بودن) هر کدام از امواج مغزی مراجع می باشد، اقدام نماید.

سپس در جلسات مراجعه، فرد روی صندلی می نشیند.

به تشخیص درمانگر، سنسورهایی که (الکترود یا حس گر)  نامیده می شوند، بر روی نقاط مشخصی از سر بیمار قرار می گیرند. این حس گرها، فعالیت الکتریکی سلول های مغز را ثبت و در قالب امواج مغزی به شکل های مختلف نظیر نمودارهای رنگی به ما نشان می دهند.

از بیمار خواسته می شود تا کاملاً آرام باشد و به صفحه کامپیوتری که در مقابلش قرار دارد نگاه کند. در این حالت او سعی می کند، برای مثال پخش یک فیلم یا هدایت یک بازی کامپیوتری را بدون استفاده از دست و تنها با امواج مغزی خود انجام دهد. به این شکل فرد با دیدن پیشرفت یا توقف بازی و گرفتن پاداش یا از دست دادن امتیاز و یا تغییراتی که در صدا یا پخش فیلم به وجود می آید، پی به شرایط مطلوب یا نامطلوب امواج مغزی خود برده و سعی می کند تا با هدایت بازی یا فیلم با امواج مغزی، وضعیت تولید امواج مغزی خود را اصلاح کند.

مثلا اگر قرار است در یک بیمار با تشخیص اختلال اضطراب، موج آلفا (موج آرامش بخش) افزایش یابد،  بازی در صورتی پیش می رود که موج آلفا از یک حد مشخصی بیشتر شود. نوروفیدبک در واقع یک فرایند آموزشی است که در آن مغز خود تنظیمی را یاد می گیرد و پس از چندین جلسه تمرین و تکرار، مغز می تواند با آرایش جدیدی از امواج مغز به فعالیت روزانه خود ادامه دهد.

نکته مهم در درمان نوروفیدبک این است که هدف از تنظیم امواج، تغییر قدرت و دامنه طول موج است و نه پهنا و نوع موج. برای مثال موج آلفا به بتا تغییر نمی­یابد بلکه اگر درمانگر تشخیص دهد موج آلفا در منطقه پیشانی مغز دارای قدرت بیش از اندازه ای است، هدف کاهش شدت آن است و برای مثال آن را از آلفای با شدت ۱۲ میکروولت به ۷ میلی­ولت کاهش می­دهد.

در این روش، به منظور هر چه بهتر کردن نتایج حاصل از درمان و پایداری بیشترِ آثار درمانی، تعداد جلسات باید به حدی باشد که درمان تکمیل شود. مدت معمول جلسات ۴۵-۳۰ دقیقه است و ممکن است در برخی موارد کمی طولانی تر یا کوتاه تر باشد. توصیه می شود، جلسات نوروفیدبک حداقل ۲ تا ۳ جلسه در هفته انجام شود.

تا به امروز هیچ اثر منفی از نوروفیدبک گزارش نشده است، بلکه تمام اثراتی که در تحقیقات مختلف برای آن گفته شده مثبت بوده است. بدترین حالت این است که نوروفیدبک نتواند تغییری در علائم بیماری به وجود آورد. همزمان شدن نوروفیدبک با مصرف دارو، نه تنها عوارض بدی ندارد، بلکه در مورادی باعث می شود تاثیر داروها بیشتر شود تا  پس از مدتی بتوان داروها را تحت نظر پزشک بتدریج قطع  نمود.

کاربردهای درمانی نوروفیدبک

 بیش فعالی/ کمبود توجه (ADHD) : یکی از اختلالات در دوران رشد و کودکی است که نشانه های رایج آن، فعالیت بیش از حد، رفتارهای ناگهانی و بدون مقدمه و اختلال در تمرکز و توجه است. این اختلال به شدت سبب کاهش میزان یادگیری در کودکان می شود. هم اکنون از روش نوروفیدبک به عنوان یکی از روش های موثر در درمان بیش فعالی/ کمبود توجه ADHD یاد می شود. برخی از آمارها نشان می دهند که ۸۰ تا ۸۵ درصد کودکان مبتلا به ADHD به وسیله نوروفیدبک بهبودی قابل توجهی پیدا می کنند.

اضطراب (Anxiety) : بسیاری از متخصصان، بکارگیری نوروفیدبک به منظور درمان اضطراب را یکی از عمده ترین موارد و زمینه های استفاده از آن می دانند. با این حال نوع اضطراب، مزمن بودن و ویژگی های شخصیتی فرد بر اثر بخشی نوروفیدبک بر اضطراب تاثیرگذار است.

ناتوانی یادگیری (Learning Disability) : این گروه از اختلالات (اختلال در خواندن، نوشتن و محاسبات ریاضی ) در سنین دبستان شایع هستند. نوروفیدبک در درمان این اختلالات، توانسته است نتایج قابل توجهی بوجود آورد. البته باید تاکید کرد، در این گروه از اختلالات، نوروفیدبک به تنهایی پاسخ گو نیست و استفاده از سایر روش های درمانی و آموزشی همراه با نوروفیدبک ضروری است.

آسیب مغزی (Brain injury) : نوروفیدبک سبب بهبود مشکلات ناشی از آسیب و سکته مغزی می شود. از آن جمله می توان به بهبود حافظه، سردرد، گیجی و حواس پرتی ، سرگیجه ، مشکلات تمرکز، اضطراب ، افسردگی ، تغییرات خلقی ، اختلالات خواب ، تحریک پذیری و مشکلات ادراک بینایی اشاره کرد.

افسردگی (Depression) : در اغلب موارد، نوروفیدبک در مورد بیماران مبتلا به افسردگی مزمن که سایر درمان ها در مورد آنها کارساز نبوده، بهبود دهنده بوده است.

دردهای مزمن و سردردهای میگرن (Migraine) : درمانگران و پزشکانی که از نوروفیدبک برای درمان دردهای مزمن و سردردهای میگرنی استفاده کرده اند، معتقدند با استفاده از این روش وقوع و شدت حملات میگرن در اکثر موارد کاهش می یابد و حتی از بین می رود.

سوء مصرف مواد (Addictions) : تخقیقات نشان داده است، در مقایسه با درمان های موجود برای ترک اعتیاد، درمان با نوروفیدبک از روش های موفق بوده است. علاوه بر این، درمان با این روش وسوسه و ولع فرد را کاهش می دهد و در دراز مدت احتمال عود مصرف و بازگشت را پایین می آورد.

شب ادراری کودکان (Bed Wetting) : در کودکانی که از مشکل شب ادراری رنج می برند، در صورت عدم مشکل کلینیکی و وجود علائم اضطراب در نقشه مغزی کودک، با نوروفیدبک می توان این مشکل را بطور کامل رفع نمود.

سوالات رایج در مورد نوروفیدبک

استفاده از نوروفیدبک برای چه سنی مناسب است؟

از سنین ۵ یا ۶ سالگی به بالا می توان از نوروفیدبک استفاده کرد. اما بهترین سن استفاده به ویژه در مورد اختلال بیش فعالی یا ADHD و اختلالات یادگیری (اختلالات دوران کودکی) سنین دبستان است.

آیا پس از اتمام دوره استفاده از نوروفیدبک علائم و مشکلات دوباره بر می گردند؟

مانند هر درمانی کامل کردن دوره درمان با نوروفیدبک بسیار مهم است و ناقص گذاشتن درمان، سبب عود نشانه ها و علائم می گردد. در مورد نوروفیدبک باید به خاطر داشت که این روش درمانی در واقع نوعی یادگیری است و مغز یاد می گیرد که چگونه خود را به بهترین شکل ممکن تنظیم نماید. همچنان که ما رانندگی را یاد می گیریم و آن را فراموش نمی کنیم، این یادگیری هم فراموش نمی شود. در حقیقت مغز مهارت جدیدی به دست آورده است. البته برای داشتن یک درمان کامل، علاوه بر رعایت ترتیب جلسات و کامل کردن آنها، همکاری خانواده و عمل به کلیه دستورات و راهنمایی های درمانگر ضروری است.

عوارض جانبی نوروفیدبک چه می باشند؟

همیشه وقتی ما درمانی را می‌خواهیم شروع کنیم، نگران عوارض جانبی آن هستیم. عملاً برخی از درمان‌ها دارای عوارض جانبی جبران ناپذیر و یا غیرقابل تحمل هستند و این، نگرانی را برای ما تشدید می‌کند. درمان‌هایی که دارای عوارض جانبی خطرناک هستند عملاً تهاجمی هستند. یعنی بخشی از بدن در طی عمل جراحی تحت تأثیر قرار می‌گیرد و یا فرد، دارویی شیمیایی با خطرات بالقوه، مصرف می‌کند. در نوروفیدبک و بیوفدیبک ما با هیچ ‌یک از این موارد مواجه نیستم.

دستگاهی که به بدن ما وصل می‌شود هیچ اشعه و یا سیگنالی را وارد بدن نمی‌کند. این دستگاه صرفاً امواج مغزی ما را ثبت می‌کند و برای اینکه ما بتوانیم آنها را با اراده خود تحت تأثیر قرار دهیم در مانیتور به ما نشان می‌دهد. حس گرهایی که نیز بدن و یا سر فرد در نورفیدبک یا بیوفیدبک نصب می‌شوند به صورت بالقوه هیچ مشکلی برای فرد بوجود نمی‌آوررند.

تا کنون عارضه جانبی مشخص و پایداری گزارش نشده است. در موارد کمی در جلسات اول یا دوم احتمال سردرد، منگی یا سرگیجه وجود دارد.

آیا درمان با نوروفیدبک قطعی است؟

تقریباً در مورد هیچ بیماری نمی توان قول درمان قطعی را داد. می دانیم که نتیجه مناسب گرفتن از درمان به شرایط گوناگونی بستگی دارد مانند: نوع و شدت بیماری، زمان اقدام به درمان، میزان همکاری فرد و خانواده او با تیم درمانی، رعایت تمام نکات مربوط به درمان از جانب فرد و درمانگر. همین شرایط در مرود درمان نوروفیدبک وجود دارد. انگیزه فرد برای پیگیری درمان و حضور مرتب در جلسات و تبحر درمانگر در استفاده از دستور العمل های درمانی مناسب از اصلی ترین عوامل موثر بر نتیجه این روش هستند.

چه تعداد جلسه برای درمان نیاز است؟

نوروفیدبک نوعی یادگیری است و مانند همه یادگیری ها تفاوت های فردی در آن نقش دارد. برخی سریع تر یاد می گیرند و برخی دیرتر. علاوه بر تفاوت های فردی، شدت مشکلات دیده شده در نقشه مغزی (QEEG) نیز می تواند نشان دهنده ی تعداد احتمالی جلسات باشد. بنابراین تعیین دقیق تعداد جلسات مقدور نیست، اما معمولاً تعداد جلسات بین ۳۰ تا ۴۰ جلسه است.

درصد موفقیت نوروفیدبک چقدر است؟

در برخی اختلالات نظیر ADHD ، میزان موفقیت تا ۸۰ درصد موارد ذکر شده است ولی در سایر اختلالات این میزان کمتر برآورد شده است. البته بکار گیری نوروفیدبک به همراه روش های متداول درمان دارویی و روان شناختی در درمان هر اختلالی درصد بهبودی را افزایش می دهد. در تحقیقات مختلف از نوروفیدبک برای درمان اختلالاتی نظیر افسردگی ، اضطراب ، افزایش تمرکز و عملکرد ، سردردهای میگرنی اختلالات یادگیری ، بیماری صرع و اوتیسم استفاده شده است و نتایج مطلوبی نیز بدست آمده است.

مدت زمان هر جلسه درمانی نوروفیدبک چقدر است؟

مدت زمان هر جلسه  در حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه است که در طی آن می توان از دستور العمل های درمانی متفاوت استفاده کرد.

آیا در هنگام شروع نوروفیدبک باید داروی خود را قطع کنیم؟

قطع دارو در هنگام شروع نوروفیدبک باید با دستور پزشک مربوطه و تحت نظر وی صورت گیرد. در مواردی می توان از نوروفیدبک بدون استفاده از دارو کمک گرفت. معمولاً در افرادی که از قبل دارو مصرف می کردند شرکت منظم در جلسات نوروفیدبک سبب کاهش مصرف دارو تحت نظر پزشک می گردد.

تغییرات حاصل از نوروفیدبک چه زمانی مشاهده می گردد؟

با توجه به آن که نوروفیدبک یک فرایند یادگیری است لذا نباید در چند جلسه اول منتظر تغییرات شد. به طور معمول اولین تغییرات از جلسه دهم تا پانزدهم خود را نشان می دهند. در صورتی که این تغییرات مشاهده نگردند معمولا روند درمان اصلاح و در موارد مقاوم استفاده از نوروفیدبک قطع می شود.

نوروفیدبک برای چه افرادی مناسب است؟

نورفیدبک را می توان در شرایط مختلف استفاده کرد، افراد طبیعی و سالمی هستند که قصد ارتقا عملکردشان را دارند یا مشخصا در صدد ارتقا توجه و تمرکزشان هستند. مثل دانش آموزان یا دانشجویانی که می خواهند برای آزمونی خاص ، خود را آماده کنند. مانند کنکور کارشناسی یا کارشناسی ارشد. از تقویت تمرکز به هنگام درس خواندن در یک دانشجو تا کاهش نشانه های افسردگی یا سردرد های تنشی و میگرنی، شب ادراری کودکان و … درمان با نوروفیدبک نیازمند یک تعهد و انگیزه قوی است چرا که آثار سودمند آن معمولاً تا قبل از جلسه دهم آشکار نمی گردد (البته در موارد متعددی نیز تغییرات مورد نظر پس از دو جلسه بتدریج نمایان می شوند) و تغییرات نیز سریع اتفاق نمی افتند. این روش برای افرادی مناسب است که بتوانند با جدیت تمام حداقل هفته ای ۲ بار به مدت ۳۰ تا ۴۰ جلسه برای درمان حاضر شوند.

 

مرکز مشاوره ، نوروفیدبک و روانشناسی کرانه خرد

مرکز مشاوره ، نوروفیدبک و روانشناسی کرانه خرد واقع در منطقه ۶ خیابان قائم مقام فراهانی کوچه دهم پلاک ۲۴ طبقه سوم، واحد ۱۰


درباره سایت


مرکز مشاوره ، نوروفیدبک و روانشناسی کرانه خرد ، در سال ۱۳۹۶ و با بهره گیری از کادر مجرب شروع به کار کرد. مسئولیت فنی این مجموعه را دکتر مریم شاهرخی ،دانش آموخته روان شناسی بالینی عهده دار هستند. در این مرکز خدمات مشاوره تلفنی ، روان درمانی انفرادی ، مشاوره کودک و نوجوان ، مشاوره خانواده ، نوروفیدبک ، بیوفیدبک ، آزمون های روانشناختی ، کارورزی ، گفتار درمانی و بازی درمانی ارائه می گردد.

تماس با مرکز


تهران – خیابان شهید بهشتی ، خیابان قائم مقام فراهانی ، کوچه دهم، پلاک ۲۴ طبقه سوم، واحد ۱۰
تلفن تماس: ۸۸۵۲۲۴۱۰ – ۸۸۵۴۸۹۶۰

محمد پورعابدین
محمد پورعابدین
علاقه مند به علوم جدید و ناشناخته، طبیعت و گردشگری، هوا فضا و علوم ارتباطات.

دیدگاه ها بسته شده است